Uygulamada Montessori Yöntemi

Montessori yöntemi tüm dünyada erken çocukluk dönemi uzmanları ve veliler tarafından bilinen popüler bir yöntemdir. Montessori yaklaşımı çocukların doğal gelişimini iyi hazırlanmış bir ortamda destekleyecek şekilde tasarlanmıştır.

Montessori çocukların kendi kendilerini eğitebilecek kapasitede olduklarını ifade eden oto eğitim (kendi kendini eğitme olarak da bilinir) kavramını adlandırmıştır. Hazırlanmış bir ortama aktif olarak katılan çocuklar ve seçim yapma özgürlüğüne sahip olan çocuklar kendilerini gerçek anlamda eğitmektedirler. Montessori öğretmenleri sınıfları çocukların kendilerini eğitebilecekleri şekilde hazırlamaktadır. Montessori öğretmenin rolünün şu olduğunu düşünmektedir: “öğretmenin çocuğa kendi varlığını çok fazla hissettirmeden rehberlik etmesi gerekmektedir, böylece istenen yardımı vermeye her zaman hazır olabilecek ama çocuk ve deneyimi arasında asla bir engel teşkil etmeyecektir.”

Montessori öğretmeni bu çocuk merkezli yaklaşımı uygularken bazı temel davranışlar sergiler:

  • Çocukları öğrenmenin merkezi yapın. Montessori’nin de dediği gibi, “Öğretmenin görevi çocuk için hazırlanmış özel bir ortamda kültürel aktivite için bir dizi güdü hazırlamak ve düzenlemektir.”
  • Çocukları, onlar için hazırlanmış bir ortamda onlara özgürlük vererek öğrenmeye teşvik edin.
  • Olabilecek en iyi ortamı hazırlamak için hassas dönemleri fark edecek ve uygunsuz davranışları anlamlı görevlere dönüştürecek şekilde çocukları gözlemleyin.
  • Öğrenme ortamını öğrenme materyallerinin düzenli bir formatta sunulmasını ve materyallerin bütün çocuklar için uygun deneyimler sunmasını sağlayacak şekilde hazırlayın.
  • Her çocuğa saygı duyun ve tüm çocuklara ve yaptıkları çalışmalara sürekli saygı duyarak örnek olun.
  • Öğrenme materyallerini tanıtın, gösterin ve çocukların öğrenimini destekleyin. Öğretmen öğrenme materyallerini bütün çocukları gözlemledikten sonra tanıtır.

UYGULAMADA MONTESSORI YÖNTEMİ  

Hazırlanmış bir ortamda, materyaller ve aktivitelerin çocuğun katılımını sağlayan üç temel özelliği vardır:

  1. Gerçekçi yaşam veya motor eğitim
  2. Duyuları eğitmeye yönelik duyusal materyaller
  3. Yazmayı, okumayı ve matematik öğretmeye yönelik akademik materyaller

Bu aktivitelerin hepsi belli bir prosedüre göre öğretilir.

Çocuğa Saygı  

Çocuğa saygı Montessori ilkelerinin temelidir. Öğretmenler çocukların bir şey yapmalarına ve öğrenmelerine yardım ederken onlara saygı duyarlar. Çocuklar seçenekleri olduğu zaman etkili öğrenme özerkliği ve pozitif öz saygı için gereken becerileri ve yetenekleri geliştirebilmektedirler.

Emici/Özümseyen Akıl  

Montessori çocukların kendi kendilerini eğittiklerini düşünmektedir: “Bilgiyi aklımızı kullanarak edindiğimiz söylenebilir ama çocuk bilgiyi doğrudan psikolojik yaşamı içine alır. Çocuk sadece yaşamaya devam ederek anadilini konuşmayı öğrenir.” Bu emici/özümseyen akıl kavramıdır. Montessori bize çocukların öğrenmeden duramadıklarını anlatmaya çalışmıştır. Çocuklar sadece yaşayarak çevrelerinden öğrenirler.  Çocuklar öğrenmek için doğarlar ve olağanüstü öğrenme sistemleridirler. Çocuklar düşünen varlıklar oldukları için öğrenirler. Ancak öğrenecekleri büyük ölçüde öğretmenlerine, deneyimlerine ve çevrelerine bağlıdır. Erken çocukluk dönemi öğretmenleri çocukların öğrenerek ve öğrenmeye hazır ve yetenekli olarak doğdukları fikrini vurgulamaya devam etmektedir.

  Hassas Dönemler  

Montessori çocukların belli davranışlara yatkın oldukları ve belli becerileri daha kolay öğrenebilecekleri hassas dönemler olduğunu düşünmektedir: Hassas dönem bir canlının bebekken, hala gelişim sürecindeyken edindiği özel bir duyarlılığı ifade etmektedir. Kısa süreli bir eğilimdir ve belli bir özelliğin edinilmesiyle sınırlıdır. Bu özellik edinildikten sonra özel duyarlılık ortadan kalkar… tüm çocuklar aynı hassas dönemlerden geçmektedir (yazma için hassas dönem gibi) ama sıralama ve zamanlama çocuktan çocuğa değişmektedir. Öğretmenin görevlerinden biri hassas dönemleri belirlemek için gözlem yapmak ve bu dönemin en ideal şekilde tamamlanması için ortam sağlamaktır.

Hazırlanmış Ortam  

Montessori çocukların en iyi kendileri için bir şey yapabildikleri hazırlanmış ortamlarda öğrendiklerini düşünmektedir. Hazırlanmış ortam öğrenme materyallerini ve deneyimlerini çocuklara düzenli bir şekilde sunmaktadır. Montessori’nin tanımladığı sınıflar eğitimcilerin çocuk merkezli eğitimden ve aktif öğrenmeden bahsederken savundukları şeyin ta kendisidir. Özgürlük hazırlanmış ortamın başlıca özelliğidir. Ortamdaki çocuklar kendi seçtikleri materyalleri incelemekte serbest oldukları için ortamda bulduklarını özümserler.

  DUYUSAL MATERYALLER  

Duyusal materyaller hata yapıldığında göstermesi için yerleşik bir hata kontrol geribildirimiyle tasarlanırlar. Böylece çocuk sizin gözetiminizin dışında kalır ve içsel, kişisel bir pratik yapma ve gelişme duygusu geliştirir. Duyusal aktiviteleri deneyimledikten sonra, çocuğun duyu algıları doğal olarak yapılandırılmış ve soyut kavramları kavrama yetisine sahip görünecektir.

Maria Montessori akla gelen her şeyin sadece duyularla geldiğini düşünmektedir. Üç ve altı yaşları arasında çocuklar duyularını geliştirirken dikkatleri çevreye yöneliktir. Duyusal aktivitelerin amacı çocuğun duyulardan edindiği farklı izlenimleri ayırt etmesine yardımcı olmaktır. Bu materyaller çocuğun duyuları ayırt etmesine, sıralamasına, genişletmesine ve geliştirmesine yardımcı olacak şekilde özel olarak tasarlanmıştır. Bu materyaller çocuğu mantıklı, farkında ve algılayan bir birey olarak yetiştirmeye de yardımcı olmaktadır.

Duyuları eğitmeye ve geliştirmeye yönelik materyallerin özellikleri şunlardır:

  • Hata kontrolü. Materyaller çocukların hata yapıp yapmadıklarını görebilecekleri şekilde tasarlanmaktadır; mesela, pembe bloklardan yaptığı kuleyi doğru sıralamada yapamayan bir çocuk kule etkisi yaratamaz.
  • Tek bir özelliğin ayrılması. Materyaller belli bir özellik veya belli özellikler dışındaki değişkenlerin sabit tutulacağı şekilde tasarlanmıştır. Bu yüzden, pembe kulenin tüm blokları pembedir, çünkü ayırt edici özellik renk değil, büyüklüktür.
  • Aktif katılım. Materyaller pasif bakma sürecinden ziyade aktif katılıma teşvik etmektedir.
  • Çekicilik. Materyaller çocuklara hitap eden renkleri ve oranlarıyla çekicidir. Duyusal materyallerin çeşitli amaçları vardır:
  • Çocukların duyularını açık, belli bir özelliğe odaklamayı öğretmek. Örneğin, kırmızı çubukların özelliği uzunluklarıdır; pembe küplerin özelliği büyüklükleridir ve zillerin özelliği sestir.
  • Çocukların okumaya hazırbulunuşluk için gözlem ve görsel ayırt etme güçlerini arttırmak.
  • Çocukların düşünme yeteneğini arttırmak; bu süreç ayırt etme, sınıflandırma ve düzenleme yeteneğine bağlıdır.
  • Çocukları yazma ve okuma hassas dönemlerine hazırlamak. Bu anlamda, tüm aktiviteler okuma-yazma sürecine hazırlık niteliğindedir.

Pembe kule

En büyüğü on santimetre olan, aynı şekil ve dokudaki pembe renkli ahşap küpler. Her küp bir diğerinden bir santimetre daha küçüktür. Çocuklar en büyük blokla başlayarak bir kule inşa ederler. (Boyutun görsel ayrımı)

Kahverengi merdivenler  

Hepsi kahverengi, farklı yükseklik ve genişlikte on ahşap blok. Çocuklar blokları bir merdivene benzeyecek şekilde en kalından en inceye doğru yan yana dizerler. (Genişlik ve yüksekliğin görsel ayrımı)

Kırmızı çubuklar  

Hepsi kırmızı, çubuk şeklinde, uzunlukları on santimetreden bir metreye kadar değişen, aynı kalınlıkta on ahşap çubuk. Çocuk çubukları en büyükten en küçüğe doğru yan yana dizer. (Görsel uzunluk ayrımı)

Silindir bloklar

Farklı büyüklükte delikleri olan dört ayrı ahşap blok ve bunlara uygun silindirler; bir blok yükseklikle, biri çapla ve iki tanesi de her iki değişkenin ilişkisiyle ilgilidir. Çocuklar silindirleri rastgele çıkarırlar, sonra da her bir silindiri doğru delikle eşleştirirler. (Görsel büyüklük ayrımı)

Kokulu kavanozlar  

Çocukların içini göremediği ama kokuyu alabildikleri çıkarılabilir kapakları olan, saydam olmayan beyaz camdan yapılmış, birbirinin aynı iki kavanoz seti. Öğretmen kavanozlara otlar gibi çeşitli maddeler koyar ve çocuklar kavanozları kokularına göre eşleştirirler. (Koku ayrımı)

Smelling jars

Ahşap Tabletler   

Ağırlıkları farklı, dikdörtgen ahşap parçaları. Öğrencilerin tabletlerin ağırlıklarına göre eşleştirdiği hafif, orta ve ağır olmak üzere üç set vardır. (Ağırlık ayrımı)

Renkli tabletler  

Aynı büyüklükte küçük dikdörtgen ahşap parçalardan oluşan iki set renklerine veya renk tonlarına göre eşleştirilir. (Renk ayrımı ve kromatik algı eğitimi)

Kumaş parçaları  

Birbirinin aynı iki kumaş parçası seti. Çocuklar kumaşlara önce gözleri açık, sonra da gözleri bağlı bir şekilde dokunarak kumaşları ayırt etmeye çalışırlar. (Dokunma duyusu)

Tonlu ziller  

Şekli ve büyüklüğü aynı ama renkleri farklı – biri beyaz, biri kahverengi-  sekizer zilden oluşan iki set. Çocuklar zilleri tonlarına göre eşleştirirler. (Ses ve ses tonu)

Ses kutuları

Tuz ve pirinç gibi malzemelerle doldurulmuş birbirinin aynı iki silindir seti. Çocuklar silindirleri içindeki malzemelerin seslerine göre eşleştirirler. (İşitsel ayrım)

Isı sürahileri

Farklı sıcaklıklarda suyla doldurulmuş küçük metal sürahiler veya termos şişeler. Çocuklar aynı sıcaklıktaki sürahileri eşleştirirler. (Sıcaklık algısı ve sıcaklıkları ayırt edebilme)

Gerçekçi Yaşam  

Hazırlanmış ortam bir yerden bir yere düzgün bir şekilde yürümek, tepsi ve sandalye gibi nesneler taşımak, bir misafiri karşılamak ve kişisel bakım becerilerini öğrenmek gibi temel, gerçek yaşam aktivitelerini desteklemektedir. Mesela, giyinme, düğme ilikleme, fermuar açma/kapama, bağcık bağlama, kopça ilikleme ve düğüm atma gibi motor becerileri iyice öğretmek için tasarlanmıştır. Bu gibi aktivitelerin felsefesi çocukları bağımsız hale getirmek ve konsantrasyonlarını geliştirmektir.

Gerçek yaşam aktiviteleri dört farklı alıştırmayla öğretilir:

  1. Kişisel bakım – giyinme çerçevelerini kullanmak, ayakkabı boyamak ve el yıkamak gibi aktiviteler
  2. Çevreyle ilgili – toz almak, masayı silmek ve yaprakları tırmıklamak gibi aktiviteler
  3. Sosyal ilişkiler – zarafet ve kibarlıkla ilgili dersler
  4. Hareket analizi ve kontrolü – yürümek ve dengede durmak gibi hareketle ilgili aktiviteler

  Akademik Materyaller  

Üçüncü Montessori materyalleri alanı daha akademiktir. Alıştırmalar okumadan önce yazmaya teşvik edecek bir sıralamada sunulur. Bu nedenle okuma yazmanın bir uzantısıdır. Bununla birlikte, her iki süreç de çocukların bir gün okuyup yazdıklarını fark edene kadar okumayı ve yazmayı öğrendiklerini asla fark etmeyecekleri şekilde yavaş yavaş verilmektedir.

Bu olguyu tanımlayan Montessori çocukların yazmaya ve okumaya “spontane olarak başladıklarını” ifade etmiştir. Yazmayı ve okumayı birleştirip yazmanın okumayı öğrenmenin temeli olduğunu savunarak modern uygulamaları öngörmüştür. Montessori birçok çocuğun dört yaşında yazı yazmaya hazır olduğunu düşünmektedir. Bir Montessori sınıfında dört-beş yaşındaki çocukların yazdığını ve okuduğunu görmek mümkündür.

Aşağıda yazmayı ve okumayı destekleyen Montessori materyallerine örnekler verilmektedir: 

On geometrik şekil ve renkli kalemler.

Bunlar çocuklara yazmak için gereken koordinasyonu vermektedir. Çocuklar bir geometrik şekil seçtikten sonra, bu şekli kâğıt üzerine koyup etrafından kurşun kalemle geçerler ve çizdikleri şeklin içini istedikleri renge boyarlar. Bu gibi duyusal materyaller çocukların büyüklük, uzunluk ve ölçme gibi kavramları öğrenmelerine yardımcı olur. Çocuklar gerçek yaşam problemlerini öğrenmek için uygulamalı materyaller kullanmayı severler.

Kişiye özel öğretim.

Montessori öğrenmeyi çocuğun kendi öğrenme hızında ilerlerken materyallerle olan etkileşimiyle kişiye özel hale getirir. Montessori materyalleri geniş bir yaş aralığındaki çocuklar için uygundur.

Bağımsızlık.

Montessori ortamı çocuklara saygı üzerinde durmaktadır ve başarıyı desteklemektedir; bunların ikisi de çocukları bağımsız olmaya teşvik etmektedir.

Uygun değerlendirme.

Bir Montessori sınıfında, çocukların gelişimini, başarısını ve davranışlarını değerlendirmenin başlıca aracı gözlemdir. İyi eğitimli Montessori öğretmenleri çocukları gözlemleme ve gözlemlerini çocukların aktif öğrenimine rehberlik etmeye, yönlendirmeye, aktif öğrenimlerini kolaylaştırmaya ve desteklemeye çevirme konusunda uzmandır.

Gelişimsel olarak uygun çalışmalar.

Kavramlar ve gelişimsel olarak uygun program ve çalışmalar Montessori yönteminin temellerindendir.

Çeşitlilik ve Engellilik İçerme

Montessori eğitimi farklı geçmişlere sahip, engelli ve üstün yeteneklilik gibi başka özel ihtiyaçları olan çocukların gereksinimlerini karşılamaya uygundur. Montessori tüm çocukların doğaları gereği öğrenmek istediğini ve gelişimlerinin uygun dönemlerine uygun ortamlarda sunulduğunda bilgiyi özümsediklerini düşünmektedir. Bu nedenle, Montessoriciler ortamları zenginleştirmede bireysel farklılıkların önemli olduğunu düşünmektedir.

Kansas Üniversitesi’nde yürütülen Kaynaştırma Çemberi Projesi Montessori eğitiminin engelli çocuklara da doğrudan uygulanabilecek belli özelliklerini şöyle belirlemiştir:

Karma yaş gruplarının kullanımı.

Montessori sınıflarındaki karma yaş grupları başarılı bir kaynaştırma deneyimine uygundur. Karma yaş grupları grubun ortalama ihtiyacından çok çocukların bireysel ihtiyaçlarını karşılamak için çok çeşitli materyaller gerektirmektedir.

Destekleyici bir sınıf topluluğu bağlamında kişiye özel eğitim.

Montessori sınıfındaki kişiye özel program engelli çocuklar için gereken kişiye özel eğitime uygundur. Bir Montessori sınıfındaki çalışma çocuklara kronolojik yaşlarına göre değil, bireysel hazırbulunuşluk durumlarına göre verilir.

Montessori ortamında işlevselliğe önem verilir.

Mümkün olduğu kadar oyuncaklara değil, gerçek nesnelere yer verilir (örneğin, çocuklar gerçek bıçakla ekmek keserler, yerdeki kırıntıları süpürgeyle süpürürler ve ıslak masaları bezle kurularlar). Bir Montessori dersliğinde, başlıca hedef çocukları hayata hazırlamaktır; özel eğitim de işlevsel becerilerin geliştirilmesine odaklıdır.

Bağımsızlığın ve seçme yeteneğinin geliştirilmesi.

Montessori derslikleri tüm çocukların seçim yapmalarına ve bağımsız öğrenenler olmalarına birçok şekilde yardım etmektedir; örneğin, çocuklar öğretmenin verdiği bir ders için istedikleri materyali seçebilirler. Bu bağımsızlık gelişimi özellikle engelli çocuklar için çok uygundur.

Zımpara kâğıdı harfleri.

Alfabedeki bütün harfler zımpara kâğıdına çizilir, sesli harfler mavi ile ve sessiz harfler kırmızıyla gösterilir. Çocuklar harfin şeklini görürler, hissederler ve öğretmen harfi tanıtırken tekrarladığında sesini duyarlar.

Hareketli alfabe.

Çocuklar bildikleri kelimeleri oluşturmayı öğrenirler.

Emir kartları.

Bunlar, üzerinde tek bir kelime yazan kırmızı kartlardır. Çocuklar karttaki kelimeyi okur ve kelimenin dediği şeyi yaparlar (koş, zıpla, vb.).

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s