K-12 Fen Bilgisi Öğretiminde Kavramsal Değişiklikler

Eğitim bilimin öğretebileceği en önemli dersi –şüphecilik- vermekte ciddi anlamda başarısız oldu.  – David Suzuki

Önyargıları Ele Almak

Öğrenciler derse dünyanın nasıl işlediğine dair kendi fikirleriyle gelirler. Bu önyargılar öğrencilerin kendi gözlemleri de dâhil olmak üzere çeşitli kaynaklardan geliyor olabilir.  Bazı eksik fikirler yetişkinlikte de önyargı olarak kalır.

Bilim “Yapmak”

Bilim süreçleriyle ilgili önyargılar, genellikle süreçler kendi içinde bir amaç olduğu, bilimin temel kavramlarından ayrıldığı durumlarda ortaya çıkarlar. Öğrencilerin bilim “yapmayı” öğrenmesi için gözlem, hayal etme ve akıl yürütmenin rollerini anlamaları gerekmektedir.

Donovan ve Bransford’ın  araştırmalarına gore uzmanlar yeni fikirleri veya bilgileri daha kolay edinmelerini ve bilginin hatırlanmasını ve uygulanmasını daha verimli hale getiren “büyük fikirlerle” ilgili mevcut kavramsal çerçevelerine bilgi eklerler. Öğrencilerin de sonra kavramsal bir çerçeveye bağlayacakları bir fen bilgisi konusunda uzmanlık kazanmak için “derin bir gerçeğe dayalı bilgi temeline” sahip olmaları gerekmektedir (Donovan & Bransford, 2005).

 

Janice Earle’e göre bilim doğal dünya hakkında delile dayalı bir akıl yürütme yoludur. Öyleyse okulların öğrencilere doğal dünyayı deneyimleme fırsatı vermesi gerekir. Adım adım yönergelerle belli çıktıların elde edildiği “Yemek kitabı laboratuvarları” bilimdeki daimi sorgulamaya dayalı öğrenme ihtiyacını gidermemektedir.

“Bu sonuçlara vardığın sürece istediğin araştırmayı yapmakta tamamen özgürsün.”

Üstbilişsel Stratejiler Kullanma

Etkili fen bilgisi öğretiminin üçüncü ilkesi öğrencilere kendi düşüncelerini izlemek için üstbilişsel stratejiler öğretmektir. Bu stratejiler öğrencilere bir deneyin sonuçlarını karşılaştırtmak veya öğrencileri bir konuyla ilgili farklı bakış açılarına maruz bırakan bir sınıf tartışması yaptırmak kadar kolay olabilir.  Becerikli öğretmenlerin rehberliği ve desteğiyle, öğrenciler kendi fikirlerini yeniden düşünecek ve geliştirecektir.

 

Yansıtıcı değerlendirme adlı üstbilişsel stratejide öğrencilere kendi sorgulamalarını değerlendirmeleri için bir değerlendirme ölçeği gibi bir çerçeve verilir. Örneğin; öğrenciler temel fikirleri ne kadar anladıklarını, sorgulama sürecini ne kadar anladıklarını, sistematikliği, yenilikçiliği, dikkatli akıl yürütmeyi, araştırma araçlarının kullanılışını, takım çalışmasını ve iletişim becerilerini değerlendirebilirler.

 

İlkokul fen bilgisi öğretmenleri ancak öğrencileri günlük düşünce şeklinden bilimsel düşünceye geçirerek ve onlara dünyayı nasıl gözlemleyeceklerini ve dünya hakkında nasıl akıl yürüteceklerini yeniden düşünme fırsatları vererek derinlemesine bilgiyi destekleyebilirler (Magnusson & Palincsar, 2005). Ancak, bu geçişi yapmak kolay değildir. Öğretmenlerin öğrencilerin önceki anlayışlarını sorgulamak için akıl yürütme yeteneklerini kullanmalarına yardım edebilmeleri için konuyla ilgili sağlam bir temele sahip olmalarını gerektirir.

Fen Bilgisi Dersinde Sorgulama

Yaşa Uygun Sorgulama

İlkokul öğrencileri için “tam sorgulama basit bir soru sormayı, bir araştırma yapmayı, soruya cevap vermeyi ve sonuçları başkalarına sunmayı içermektedir.” Ortaokul öğrencileri için ise sorgulama öğrencilerin delilin açıklamalarını oluşturmada oynadığı role daha çok uyum sağlamalarını gerektirmektedir.

 

Science and Children dergisinin editörü ve Western Washington Üniversitesi’nde fen bilimleri eğitimi profesörü Chris Ohana küçük çocukların bile bilimsel sorgulama yapabileceğini söylemektedir. Eskiden öğretmenlik de yapan Ohana: “1. ve 2. sınıf öğrencilerinin harika işler çıkardıklarını gördüm. Bir keresinde, iki tane 2. Sınıf öğrencisi kız havanın “hiç bir şey” değil, “bir şey” olduğuna ikna olmamıştı. Biri havayla şişirilmiş biri ise sönmüş iki balon aldılar ve bunları iyi ayarlanmış bir terazide tarttılar. Öğrenciler bu deney sayesinde havanın kütlesi olduğunu anladılar – havayı göremeseler bile aslında “hiç bir şey” değil, “bir şey” olduğunu anladılar.

Sorgulama Yaklaşımını Uygulama

Fen bilgisi eğitimi reformcuları ilköğretim fen bilgisi dersleri için tercih edilen bir öğretim yöntemi olarak sorgulamayı önerirler çünkü sorgulama öğrencileri bir problem hakkında düşünmeye genellikle bir bilimsel araştırma şeklinde doğrudan dâhil etmektedir. Moda deyiş “yaparak, düşünerek” fen bilgisi, sınıf içindeki uygulamayı fen bilgisi kitaplarının veya önceden hazırlanan doğrulama laboratuvarlarının dışına taşımak isteyen birçok fen bilgisi öğretmeninin felsefesini kapsamaktadır.

Sorgulama Nedir?

Sorgulayıcı yaklaşım kapsamlı öğretim olanaklarını temsil etmektedir. Fen bilgisi öğretmenleri genellikle üç tür sorgulamaya dayalı öğretimden bahsetmektedir: yapılandırılmış sorgulama, yönlendirmeli sorgulama ve açık sorgulama.

 

Yapılandırılmış Sorgulama

Öğretmen veya laboratuvar kılavuzu öğrencilere adım adım yönergeler verebilir ancak öğrenciler kaydedilmesi gereken en önemli gözlemlerin ne olduğuna kendileri karar vermek zorundadır ve bir ölçüye kadar verilerinin anlamını kendileri çözmek zorundadırlar.

 

Yönlendirmeli Sorgulama

Öğrenciler sadece kaydedilecek verileri seçmekle kalmayıp aynı zamanda bu verilerin anlamını da yorumlamakta ve aktivitenin ana sorusunu ele alan prosedürü de tasarlamaktadırlar.

 

Açık Sorgulama

Kararların neredeyse tamamını öğrenciler vermektedir. Tipik bir açık sorgulama çalışmasında, öğrenci araştırmak için bir soru düşünür, soruyu nasıl araştıracağını ve hangi verileri toplayacağını düşünür ve bu verileri nasıl yorumlayacağına karar verir.

 

Uygulama

Öğretmenler öğrencilerin çoğu bu kadar fazla şeyi kendi başına çözmeye alışık olmadığı için sorgulamaya dayalı öğretim uygulamalarında bazı zorluklarla karşılaşabilirler.  Öğretmenler sorgulamaya dayalı öğretime değişiklikleri aşama aşama uygulayarak geçebilirler. Örneğin; öğrencilerin doğrulama laboratuvarında çalışmalar yapmasına alışkın bir öğretmen hazır veri tablolarını çıkarabilir, öğrencileri doğru yönlendirmek için önce bir sınıf tartışması yapabilir ve sonra da deneyi yaptırıp öğrencilerden topladıkları verilerin türü ve önemi hakkındaki bilgileri paylaşmalarını isteyebilir. Veyahut bir çalışmadaki yönergelere göre öğrencilerin deney tüpüne 10 mililitre sıvı doldurması gerekiyorsa, öğretmen öğrencilere deney tüpüne “biraz” sıvı doldurmalarını söyleyebilir. Öğrenciler kaçınılmaz olarak deney tüplerine farklı miktarlarda sıvı dolduracaktır. Dolayısıyla da sonuçlar farklı olacaktır – bu deneyden sonra sonuçların nasıl ve neden farklı olduğu hakkında bir sınıf tartışması yapılabilir.

 

Değerlendirme

Öğrencilerin anladığının biçimlendirici değerlendirilmesi öğretmenlerin daha açık uçlu çalışmalara geçmek için doğru zamana ve geri dönüp öğrencilerin anladıklarını yapılandırmak için doğru zamana karar vermelerine yardımcı olmaktadır. Sorgulamaya dayalı sınıflarda öğretmenin değerlendirmeleri içerik bilgisinin yanı sıra bilimsel akıl yürütmeyi ve eleştirel düşünmeyi de vurgulamalıdır.  Bir öğretmen öğrencilerinin aşağıdakileri yeteneklerini değerlendirebilir:

 

  • Açık uçlu, araştırılabilir sorgulamalar oluşturma

Verilerini yorumladıktan sonra öğrencilerden araştırmak üzere daha fazla soru geliştirmelerini isteyerek deneyi uzatın.

 

  • Bilimsel prosedürler geliştirme

Öğrencilerden bir soruyu ve araştırdıkları bir duruma benzer bir durumu ele almak için bir prosedür geliştirmelerini isteyin.

 

  • Verileri yorumlama

Öğrencilere bir senaryodan örnek veriler verin ve verilerin anlamını ve etkilerini analiz etmelerini isteyin.

 

K-12 FEN BİLGİSİ EĞİTİMİNDEKAVRAMSAL DEĞİŞİKLİKLER

K-12 FEN BİLGİSİ EĞİTİMİ BİLİMİN GERÇEK DÜNYADA UYGULANDIĞI VE DENEYİMLENDİĞİ GİBİ BİRBİRİYLE BAĞLANTILI YAPISINI YANSITMALIDIR.

Bilimin ve mühendisliğin 21. yüzyıldaki önemi göz önünde bulundurulduğunda, öğrencilerin bilimsel bilgi, bilimsel bilginin nasıl kazanıldığı ve uygulandığı ve bilimin dünyayı daha iyi anlamamızı sağlayan bir dizi kavramla nasıl bağlantılı olduğu hakkında bağlamsal bir anlayışa ihtiyaçları vardır. Öğrenci performansı beklentileri arasında öğrencinin bir uygulamayı içerik bilgisine uyarlama yeteneği yer almak zorundadır. Bu yüzden performans beklentileri bağlamdan yoksun bilgilerin ezberlenmesinin aksine, anlamaya ve uygulamaya odaklı olmalıdır.

Fen ve mühendislik öğrenimi bilimsel açıklamalar hakkındaki bilgilerin (yani, içerik bilgisinin) ve bilimsel sorgulama ve mühendislik tasarımı yapmak için gereken uygulamaların entegre edilmesini gerektirir. Gelecek Nesil Fen Bilgisi Müfredatının veya standartlarının önemli bir farkı mühendislik ve teknolojinin fen bilimleri eğitiminin yapısına entegre edilmiş olmasıdır.

Öğrencilerin içeriği derinlemesine anlaması ve çeşitli uygulamalar için model oluşturma ve kullanma yeteneğine sahip olması gerekecektir. Model oluşturma alıştırması tüm k-12 eğitimi boyunca öğretilmelidir.

Mühendislik ve teknolojiye daha çok vurgu yapılmasının nedeni iki bakış açısına bağlıdır. Bu bakış açılarından biri isteğe, diğeri de uygulamaya dayalıdır. İsteğe bağlı bakış açısı, yeterli temiz enerji üretme, hastalıkları önleme ve tedavi etme, yiyecek ve temiz su tedariki sağlama ve toplumun bugün karşı karşıya olduğu küresel çevre değişikliği sorunlarını çözme gibi başlıca dünya sorunlarını ele almak için bilime ve mühendisliğe ihtiyaç olduğunu ileri sürmektedir. Bu önemli sorunlar birçok öğrenciyi fen ve mühendislik alanlarında çalışmalar yapmaya veya çalışmalarını sürdürmeye teşvik edecektir. Uygulamaya dayalı bakış açısına göre ise, mühendislik ve teknoloji öğrencilere artan bilimsel bilgilerini pratik problemlerin çözümünde kullanarak bilimi daha derinlemesine anlama fırsatı vermektedir. Her iki bakış açısı da öğretmenlerin teknoloji ve mühendisliği fen bilgisi müfredatına entegre ederek öğrencilere öğrendiklerini günlük hayatlarında kullanma olanağı vermeleri gerektiği fikrinde birleşmektedir.

 

http://www.ascd.org/publications/books/106206/chapters/Trends-in-Elementary-Science-Education.aspx

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s