Altı Yaş Çocuğunun Dil ve Okuryazarlık Becerileri

Altı yaşını doldurana kadar yaklaşık 3,000 yeni kelime öğrenerek kelime bilgisini geliştirmeye hızla devam eder. Bu süreç, çocuk büyüdükçe ve olgunlaştıkça devam etmektedir.

Tipik bir çocuk ilkokul boyunca günde ortalama 20 yeni kelime öğrenme kapasitesine sahiptir.

Çocuk kelimeleri sadece iletişim için kullanmakla kalmayıp kelimelerden bahsedebilir. Okul deneyiminin dil becerileri üzerinde büyük bir etkisi vardır. Okumayı öğrenmeye başlamak çocuğun sözcükler hakkındaki bilgisini ve farkındalığını arttıracaktır.

Okuldaki ve toplumdaki deneyimleriyle artan gerçek dünya bilgisiyle ilgili sözcükler öğrenir. Sözcükleri tanımlama ”top” ne demek diye sorulduğunda, “basketbol topu, futbol topu. Topa vurulur.” der).

Tekerlemeler, şarkılar ve yeni saçma kelimeler üretilebileceği kelime oyunları gibi dil oyunlarını sever. Bu gibi oyunlar dilin tüm özelliklerini içerebilir: sesler, anlam ve biçimler. Gerçekle hayali ayırma becerileri gelişir.

İki-üç aşamalı yönergeleri doğru sırayla uygular. Oyunların ve aktivitelerin kurallarını öğrenmeye başlar (örneğin; masabaşı oyunları, spor).

Sözlü yönergeleri hatırlayarak ve söylenene uygun bir karşılık vererek yönergeleri anladığını gösterir. Daha karmaşık evet/hayır sorularına karşılık verebilir. Dolaylı istekler kullanma yeteneği gelişir (örneğin; limonata içmek istediğinde “Bugün hava sıcak.” der). Birşey yapmak “zorunda olmak” ile birşeyin “gerekli olması” şeklindeki kullanımları anlamakta zorlanır.

Sözcükleri fonolojik unsurlarına ayrımak (yani; seslere veya hecelere ayırmak) yeni sözcük öğrenimini destekleyebilir. Daha ortak ses kalıpları olan sözcükler daha kolay öğrenilir. Çocuklara sözcükleri ses bölümlerine ayrımak sık sık öğretilir; bu beceri aynı zamanda okuma yazma becerilerini de geliştirir.

Konuşma hızını, ses tonunu (yüksek ve düşük sesler) ve ses seviyesini kontrol edebilir ve ayarlayabilir.

Zaman (“önce,” “sonra” gibi) ve mesafe (“yakın,” “uzak” gibi) kavramlarını daha iyi anlar. Olayları kronolojik bir sıraya koymakta zorlanabilir. “Bu,” “şu,” “bunlar,” “şunlar” gibi kelimeleri söyleyebilmeli, anlayabilmeli ve yerinde kullanabilmelidir. Garip tanımlamaları daha az kullanır (örneğin; karı ilk kez gördüğünde “beyaz yağmur” demesi gibi) çünkü kelime bilgisi artmıştır. Atasözlerini sözcük anlamlarına göre yorumlar (“Bin düşün bir söyle” gibi).

Dildeki tüm sesleri dinleyicilerin anlayabileceği bir konuşmayla telaffuz edebilir. Kendi dilinde olmayan ses sıralarını fark eder.

Formel eğitimde “özne” ve “yüklem” gibi belli dilbilgisi terimlerini öğrenmiş olabilir. “Şimdi” ve “sonra” gibi kelimeleri kullanır (örneğin; Şimdi top oynayacağım, sonra da evde bisiklete bineceğim.” der), ancak “bununla birlikte” veya “belki” gibi daha karmaşık formları daha az kullanır.

Bir dizi olaydan oluşan hikayeleri bir mantık sıralaması içinde aktarır ve tekrar eder. Kim, ne, nerede, ne zaman ve neden sorularını sorabilir ve bu sorulara cevap verebilir. Kronolojik bir anlatım formatı kullanarak hikayeler aktarır (örneğin; “Sonra bu oldu, sonra da …” der). Dil formlarını bağlamdan ayrı olarak değerlendirir (yani, şu anda mevcut olmayan insanlardan, şeylerden veya olaylardan bahsedebilir), sadece anlatıma değil, açıklamalara da yer verir (örneğin; “İşte …. böyle oynanıyor” der).

Konuşma başlatır ve başkalarına talimatlar verebilir.

Sırası gelince konuşur.

Konuşma konusunu sürdürebilir ve sırayla konuşabilir. Bir dinleyici mesajın anlaşılmadığını söylediğinde veya belli ettiğinde biraz daha ayrıntıya yer vermeye başlar.

Okuryazarlık

Birinci sınıfta, çocuklar gerçek anlamda okumayı öğrenirler. Yazının ne işe yaradığı konusundaki bilgilerini kullanırlar ve bilmedikleri kelimeleri çözmek için stratejiler uygularlar. Kelime bilgilerini geliştirmeye devam ederler ve yüksek sesle akıcı, doğru ve anlayarak okumayı öğrenirler. Zevk için çeşitli metinler okurlar (hikayeler, bilgilendirici metinler, şiirler gibi) ve metinleri anlamak ve metinlerden keyif almak için çeşitli anlama stratejileri kullanırlar. Bu yaştaki çocuklar hikayeler, notlar ve tanımlar yazar. Çoğu bir cümlenin ötesinde fikir geliştirebilir ve kendi dünyalarındaki şeyleri tanımlamak veya açıklamak için bazı detaylar ekleyebilir. Yazdıklarını başkalarıyla paylaşmayı severler.

Dilin kalıplarını ve seslerini anlar. Bir dizi kafiyeli sözcük ve tekrarlanan sesler içeren sözcükler türetebilir (örneğin; aliterasyonlar-dal sarkar kartal kalkar, kartal kalkar dal sarkar).

Tek heceli kelimelerin başındaki, ortasındaki ve sonundaki sesleri belirleyebilir ve ayırabilir.

Ses farkındalıkları geliştikçe, çocuklar kelimelere sesler ekleyerek, kelimelerden ses çıkararak veya kelimelerdeki sesleri değiştirerek yeni sözcükler oluşturabilirler.

Destek alarak, olaylar ve hikayeler hakkında bilgi paylaşmak için veya deneyimlerini paylaşmak için kişisel anlatımlar hakkında basit notlar veya mektuplar, günlük notları, listeler ve raporlar (cümleler) gibi çeşitli form veya türlerde, farklı amaçlara yönelik yazılar yazar.

Yetişkinler çocukların yazılarındaki düşüncelere karşılık verince, çocuklar yazının amacının iletişim kurmak olduğunu anlar. Yazıları öncelike hata düzeltmeyi (yazım ve noktalama yanlışları gibi) gerektiren çocuklar yazıyı iletişim aracı olarak tam anlayamayabilirler.

Deneyimleri tanımlayan kısa hikayeler yazar (gerçek, hayal gücüne veya bildiği hikayelere dayalı yazılar). Çocuklar kapsamlı okuma sonucunda hikayenin yapısını daha iyi anlar ve kendi yazılarını da buna göre düzenlemeye başlarlar (örneğin; başlangıç, orta, son).

Yardım alarak, bildiği nesneleri, olayları veya deneyimleri tanımlayan veya açıklayan kısa raporlar veya bilgilendirici yazılar yazar. Bir odak noktası seçme ve bunu sürdürme konusunda gittikçe daha iyidir. Örneğin; bir rapor yazarken bir konuyu anlatmak için düşünceleri kronolojik olarak düzenleyecektir.

Altıncı yaşın başında, metinler bir dizi kelime ve ifadeden veya bir avuç cümleden oluşabilir. Altıncı yaşın ilerleyen dönemlerinde, birçok çocuk yazılarında daha fazla ayrıntıya yer vermek için tanımlayıcı kelimeler ve dil çeşitliliği kullanır. Çocuklara verilen okuma yazma olanakları ve yetişkin desteği çocukların bu konudaki gelişimini etkiler.

Bazen bu yaştaki çocuklar kendi seçtikleri bir konu hakkında yazı yazmaları istendiğinde konuya karar vermekte zorlanabilir. Konular için beyin fırtınası yapmak çocukların başlamasına yardımcı olabilir. Ayrıca, (bir hikaye oluşturmak veya bir olayı yeniden anlatmak için) “Sonra ne oldu?” veya (ayrıntıları göstermek için) “Kurbağayı tanımlamak için hangi kelimeleri kullanırsın?” gibi sorular sormak çocuklara daha gelişmiş ve tanımlayıcı metinler yazma konusunda yardımcı olur.

Çocukların yazmaya başlamadan önce ne yazacakları hakkında bir fikri olduğunda yazı yazmak daha zevkli ve rahat hale gelebilir. Yazı yazmadan önce çocukları fikirleri hakkında konuşturmak çok etkilidir. Örneğin; yetişkinler çocukların kişisel bir deneyim (örneğin; plaja gitmek) seçmelerine yardımcı olabilir, çocukları bu deneyimle ilgili bir resim yapmaya teşvik edebilir ve sonra da çocuklar yaptıkları resmi anlatırken onları dinleyebilirler.

Bu yaştaki çocuklar yetişkin desteği alarak yazı yazmadan önce düşüncelerini belirlemek ve düzenlemek için grafik düzenleyiciler (örneğin; beyin fırtınası veya düşünce ağı) kullanabilirler.

Yazıları geliştikçe ve başkaları tarafından okundukça, birçok çocuk düzeltme ve “yayınlama” stratejileri (örneğin; dilbilgisi, büyük harf kullanımı, noktalama) kullanır veya yazı çalışmalarını herkesle paylaşır.

Çoğu çocuk büyük ve küçük harfleri okunaklı bir biçimde (uygun şekil ve büyüklükte ve boşluklar bırakarak) yazabilir ve harfler, kelimeler ve cümleler arasında yeterli ama bazen tutarsız boşluklar bırakabilir. Altıncı yaşın başlarında, bazı çocuklar daha çok küçük harfleri kullanabilir, bir kelimedeki veya cümledeki küçük harflerle büyük harfleri karıştırabilir ve harfleri ters yazabilir (örneğin; “b” ve “d”).

Altı yaşındayken, bir cümlenin bir fikirden oluştuğunu daha iyi anlar. Çoğu çocuk, cümlelerde isimler ve fiiller kullanarak tam düşünceler yazar. Bununla birlikte, çoğu cümle bitiminde nokta koymadan birçok düşünce yazmaya devam eder. Altıncı yaşın ortasına gelene kadar, çoğu çocuk basit cümlelerle ve cümlenin sonuna nokta koyarak bağımsız olarak yazar. Daha karmaşık cümle denemelerinde hatalar olabilir (örneğin; düşüncelerin birleştirildiği cümlelerde).

Continues to rapidly develop vocabulary, with an estimate of about 3,000 new words learned during the year. It is a process that continues as the child grows and matures.

The typical child has the capacity to learn about 20 new words a day on average during elementary school.

Develops the ability to think about language, known as “metalinguistic awareness.” The child can talk about words, not just use them for communication. A major influence on language skills is school experience. Beginning to learn about reading will expand the child’s learning of, and awareness about, words.

Learns vocabulary related to an expanding real-world knowledge that develops from experiences in school and the community. Ability to define words is limited to the concrete use of a word or its obvious function (e.g., when asked what “ball” means, says, “A baseball, a soccer ball. Or, you kick it.”)

Enjoys language play, including nursery rhymes, songs and word games where new nonsense words may be invented. Such play may include all aspects of language: sounds, meaning and forms. Increases skills for differentiating fact from fantasy.

Follows two- to three-step directions in their correct sequence. Begins to learn the rules for games and activities (e.g., board games, sports).

Demonstrates understanding of verbal instructions by recalling them and by responding appropriately to what was said. Can reply to more complex yes/no questions. Improves in the ability to use indirect requests (e.g., says, “It is hot today” when a drink of lemonade is wanted). Has difficulty understanding some uses of “must” and “should” (e.g. “shouldn’t you…?”).

Breaking words into their phonological elements (i.e., sounds or syllables) can aid the learning of additional words. Words with more common sound patterns are learned more easily. Children often are taught to segment words into their sound parts; this skill also serves growing skills with reading and writing.

Demonstrates the ability to control and adjust speaking rate, voice pitch (i.e., high and low sounds) and volume appropriately.

Develops better sense of time (e.g., “before, “after) and distance (e.g., “close,” “far”) concepts. May have difficulty putting events into a chronological sequence. Should be able to say and understand words like “this,” “that,” “these” and “those,” and use them appropriately. Often has trouble producing correct pronouns and gerunds (i.e., forms of English verbs when they are being used as nouns, such as “fishing”). Uses fewer unusual descriptions (e.g., calling snow, “white rain” when seeing it for the first time) because vocabulary has expanded. Interprets proverbs (e.g. “Look before you leap.”) very literally.

Can produce all sounds in the English language using speech that is understandable to listeners. Recognizes sound sequences that are not possible within English.

Speaks and expresses ideas using a range of complete sentences and most parts of speech correctly. In general, sentence length mirrors the child’s age, so a child seven years of age produces sentences on average of seven words in length.

Grasps the idea of content words that label things, like “cat” or “dog,” but not of function words like “the” or “was”; some children may skip function words altogether. May have learned about specific grammatical terms like “subject” and “verb” through formal education. Uses words like “now” and “then” (e.g., says, “Now I am going to play baseball. Then, I will ride my bike home.”) but rarely more complex forms such as “however” or “perhaps.” Learns rules for making words plural.

Communicates and repeats stories that have a series of events in a logical order. Can both ask and reply to “wh-” questions: who what, where, when, and why. Conveys stories using a chronological narrative format (e.g., says, “And then this happened, and then…”). Decontextualized language forms (i.e., referring to people, things, or events that are not immediately present) include not only narratives but explanations too (e.g., says, “This is how you play…”). Narrative forms and styles are culturally dependent; some children’s narratives might be made up of only factual statements while other children may approach those facts by offering additional information. Sometimes, children are considered less knowledgeable or competent by the way in which they communicate stories. This evaluation depends on the listener’s experience.

Initiates a conversation and can deliver directions to others.

Takes turns when speaking.

Can maintain the topic of the conversation and take turns speaking. Begins to use some elaboration when facing a conversational repair (i.e., when the listener indicates that the message is not understood).

Literacy

In first grade, children transform into true readers. They apply their knowledge of how print works, and practice strategies to decode unfamiliar words. They continue to expand their vocabularies and learn to read aloud with fluency, accuracy, and understanding. They read a variety of texts for pleasure (e.g., stories, informational texts, poems) and draw upon a variety of comprehension strategies to understand and enjoy texts. Children write stories, notes and descriptions. Most are able to develop an idea beyond a sentence, and will add some details to help describe or explain things in their world. They enjoy sharing their writing with others.

Appreciates the patterns and sounds of language. Can produce a series of rhyming words and words that have repeated sounds (e.g., alliterations – Sammy slipped on the shiny stone.)

Can identify and isolate initial, middle, and final sounds in single-syllable spoken words (e.g., /a/ is in the middle of “cat”).

Can blend sounds together to form words (e.g., /c/ /a/ /t/ = “cat”; /ch/ /i/ /n/ = “chin”) and segment spoken words into individual sounds (e.g., “bug” = /b/ /u/ /g/).

As their awareness develops, children can create new words by adding, deleting, or changing individual sounds in words (e.g., “pan” to “an,” “big” to “pig,” and “fast” to “fist”).

Early in the year, most children can decode and spell the beginning and ending consonant sounds in words. Once familiar with short vowels, they can decode and spell many single-syllable words (e.g., “cat” and “tap”) including those that contain consonant blends at the beginning or end of words (e.g.,”flat” and “jump”). They create new words by manipulating individual sounds (e.g., “map” to “tap” to “tip”).

As the year progresses, they also learn about the structure of language in basic ways. For example, a vowel “says its name” (long pronunciation) when the final “-e” follows one consonant (e.g., “kite” and “name”). Or that the vowel retains its short pronunciation when two consonants separate the vowels (e.g., “tapping”).

Some accurately decode and spell words that include consonant digraphs (i.e., two letters that form one sound like “th,” “ch” and “sh”) and vowel digraphs (e.g., “ea” and “ou”).

Uses knowledge of common word families (e.g., “-at,” “-it,” “-ite” and “-ate”) to sound out unfamiliar words (e.g., given the known word “cat,” can decode “pat” and “flat.”).

Many are able to notice when a word that is read doesn’t make sense in the sentence and will attempt to fix the decoding error.

Reads compound words (e.g., “firefly” and “baseball”) and contractions (e.g., “isn’t” for “is not”). Reads inflectional forms of words (e.g., those that end in “-s,” “-ed” and “-ing”) such as “looked” and “looking.”

Recognizes common, high-frequency words (e.g., “have,” “said,” “where” and “two”) by sight, meaning that they are read quickly and automatically, without decoding letter by letter.

With support, writes in a variety of forms or genres for different purposes, such as simple notes or letters, journal entries, lists, reports (sentences) to share information about things and stories or personal narratives to share experiences.

When adults respond to children about the ideas in their writing, children learn that the purpose of writing is to communicate. Children whose writing primarily receives error correction (e.g., punctuation and spelling) may not fully understand writing as communication.

Writes brief stories that describe experiences (i.e., real, imagined or based on familiar stories). As a result of extensive reading, children develop an increased awareness of a story’s structure and start to organize their own writing accordingly (e.g., beginning, middle and end).

With support, writes brief reports or informational pieces that describe or explain familiar objects, events and experiences. Is increasingly able to select and maintain a focus. For example, when writing a report, will organize ideas in chronological order or describe one topic (e.g., a pet).

At the beginning of the year, texts may consist of a series of words and phrases or a handful of sentences. As the year progresses, many children use descriptive words and varied language to communicate details in their writing. Development is influenced by children’s opportunities to read and write as well as the level of support provided by adults.

At times, children this age may find it difficult to decide on a topic if asked to write on a subject of their choosing. Brainstorming topics can help children get started. In addition, asking questions, such as, “What happened next?” (to develop a story or retell an event) or “What words could you use to describe the frog?” (to show details) support children in writing more developed and descriptive texts.

Writing can be more enjoyable and flow a little smoother when children have an idea about what they want to write before they start. Having children talk about their ideas before writing is powerful. For example, adults can help children select a personal experience (e.g., a trip to the beach), encourage them to draw a picture about that experience and then listen as they talk about the illustration.

With adult support, children at this age can use graphic organizers (e.g., brainstorm or web of ideas) to generate and organize ideas before writing.

As writing improves and can be read by others, many use strategies to edit (e.g., grammar, capitalization, punctuation) and “publish” or publically share their written work.

Most children can print uppercase and lowercase letters legibly (using appropriate form, size, and spacing) and provide appropriate, but at times inconsistent spacing between letters, words and sentences. Early in the year, some children may use more lowercase letters, mix lowercase and uppercase letters within a word or sentence and reverse letters (e.g., “b” and “d”).

Develops a deeper understanding throughout the year that a sentence is comprised of an idea. Most write complete thoughts using nouns and verbs in sentences. However, many continue to write several ideas without the use of end punctuation. By mid-year, most independently write in simple sentences with appropriate end punctuation. Errors may occur when experimenting with more complex sentences (e.g., combining ideas).

At the beginning of the year, some children may represent only consonants (especially initial and final) when spelling. By mid-year, most children can correctly spell words with regular short-vowel patterns (e.g., “cat,” “hit”), as well as most common long-vowel words (e.g., “time,” “name”). Children also use word recognition strategies (e.g., “sound out” words, feel how sounds are produced in the mouth, and identify word parts) to spell unfamiliar words. Such words may not end up spelled correctly, but the approximations can usually be read by the writer and others. By the end of the year, most children spell grade-level high-frequency words correctly.

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s