4 Yaş Çocuğunun Dil Gelişimi

Duyulunca veya görülünce tanınan kelimeler

  • 48 aylıkken, 2500-3000 kelime anlar. Dört yaşını doldurana kadar ortalama 2000 kelime daha öğrenir.
  • Ortalama bir çocuğun günlük deneyimlerindeki yeni kelimelere erişimi göz önünde bulundurulduğunda günde dört ila altı kelime öğrenme kapasitesi vardır.
  • Yetişkinler nesneleri adlandırdığında yeni kelimeler öğrenmeye devam eder ve bağlamdan kelimelerin anlamını çıkarma yeteneğini geliştirir. Yeni deneyimlerle ve sesli okunan resimli kitaplarla birçok yeni kelime de öğrenilir.
  • Çeşitli kavramsal öbeklerle ilgili bilinen kelimeler de genişletilir (örneğin; tohum, sap, yaprak, kökler, kabuk, gövde; kanat, gaga, tüy, yüzgeç, solungaç, pul; düğme, fermuar, çıtçıt, toka; ayakkabı, bot, sandalet, terlik; ay, güneş, yıldızlar, bulutlar).
  • Ayrıca, zamanla ilgili (örneğin; dün, bugün, yarın, haftaya, haftasonu, sabah, öğleden sonra, gece), parayla ilgili (örneğin; küçük bozuk paralar, lira), zihinsel durumla ilgili (örneğin; bilmek, bilmemek, unutmak, hatırlamak, merak etmek) ve karmaşık duygularla ilgili (örneğin; hayal kırıklığına uğramak, şaşırmak, gurur duymak, aklı karışmak, sinirlenmek, merak etmek, hoşuna gitmek) daha çok kelime öğrenir.
  • İletişim kurmak için kullanılan kelimelerden daha emin olur (örneğin; devrildi, daldı, yarıştı, koşturdu, kanat çırptı, sırılsıklam oldu, kırılgan, hassas, güçlü, kel, çekingen, iskelet).

Dili Anlama

  • Konuşmalardaki mecazları anlamaya başlar (örneğin; “göz açıp kapayıncaya kadar,” “kaplumbağa gibi yavaş”).
  • Yeni duurumlarda, özellikle de bir sonraki eylem doğal olarak bir öncekinden kaynaklandığında, çok aşamalı talimatları izler (örneğin; “Pekala, “buradan kesiniz” yazılı puding paketi köşesini bul. Noktayla işaretli yerden ksmek için makası kullan
  • Sözlü açıklama somut nesnelerle ve eylemlerle desteklendiğinde ve olgular doğrudan gözlemlenebilir olduğunda açıklamaları anlama yeteneği artar (örneğin; “Renkleri karıştırarak yeni bir renk elde ediyoruz. Sarıyla maviyi karıştırınca hangi rengi elde edeceğimizi görelim.”).Çocuk benzer deneyimler yaşadıysa, doğrudan deneyimlemediği olayların açıklamasını anlamaya başlar.

Konuşma Sesi Algısı

  • Ana dilde kullanılmayan konuşma seslerinin algısı azalmaya devam eder. İkinci veya üçüncü bir dile maruz kalmak çocukların daha çeşitli konuşma seslerini algılamaya devam etmelerine yardımcı olur ve ikinci dil öğrenimini kolaylaştırır.
  • Uygun volüm ve ses tonu seviyeleri kullanır.

 

Konuşurken veya Yazı Yazarken Kullanılan Kelimeler

 

  • Üç yaşından itibaren üretilen gerçek kelimeleri ölçmek zordur, fakat çocukların anladığı kelime sayısı kullandıkları kelimelerin sayısından her zaman daha fazladır. Çocuklar daha çok kelime anladıkça, konuşmak veya yazmak için kullandıkları kelimelerin yapısında değişiklikler olacaktır.
  • Ayrıntılı kelime bilgisine sahip olmamak çocukların daha genel kelimeler kullanmalarına veya bağlam tanımı niteliğindeki kelimeleri kullanmalarına neden olur. Örneğin; çocuk iskelete “canavar” diyebilir veya “vücudundaki kemikler” diyebilir. Çocuk davetiyeye “kart” diyebilir. Çocuk sürüngen bir hayvana “yılan” diyebilir.

 Dilbilgisi Gelişimi

  • Karmaşık ve bileşik cümlelerle iletişim kurmaya başlar ve cümle yapısıyla ilgili çoğu kuralı öğrenmiştir.

Kişisel Deneyimleri Paylaşma

  • Kişisel deneyimleri anlatma muhabbetleri başlatır ve hikayeleri başından itibaren daha eksiksiz anlatır. Olayı bilmeyen birine detayları vermek için ipuçlarına hala ihtiyaç olabilir. Veya çocuk bir sürü gereksiz ayrıntıdan bahsedebilir. Çoğunlukla hikayeye olay sırasına göre başlar ama daha çok ayrıntıdan bahsederken bazı yerleri atlar. (Kişisel deneyimleri paylaşma becerisi alıştırmaya ve yetişkinlerin çocuk dört yaşındayken ve önceki yıllarda ne kadar iyi yönlendirmede bulunduklarına dayalıdır.)

Konuşma Becerileri

  • Sık sık sohbetler başlatır.
  • Dört yaşında, bir grup sohbeti sırasında kendi sırasını beklemeyi önceki yıllara göre daha kolay bulur.
  • Hala sohbet konusu ne olursa olsun daha çok kendi ilgi alanlarından bahsetme eğilimindedir ama konuyu sürdürme yetisi geçen yıla göre gelişmiştir ve bu yıl da gelişmeye devam etmektedir.
  • Artık telefonda konuşma konusunda daha iyidir çünkü yakın geçmişte olan olaylardan bahsetme yeteneği gelişmiştir.

                                                                Okuryazarlık

Dört yaşındaki çocuklar yazılı dil bilgilerini oluşturmaktadır. Çevrelerindeki kelimlerin ne anlama geldiğini bilmek ve harfleri tanımak isterler. Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk harflerin söylenen kelimelerdeki sesleri temsil ettiğini anlar ve bazı harfleri sesleriyle ilişkilendirebilir. Çoğu çocuk bazı harfleri okunaklı yazabilir ve yazının soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru yazıldığını bilir.

Fonolojik Farkındalık (ses farkındalığı)

  • Kafiye ve başlangıç sesleri farkındalığı artar ve daha çok kafiyeli kelime veya bir yetişkin tarafından söylenen bir kelimeyle aynı sesle başlayan kelime üretme yeteneği artar. Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk 4-5 kelimelik bir dizi kafiyeli kelimeyi veya aynı sesle başlayan 4-5 kelimeyi kolaylıkla sıralayabilir. Kelimelerdeki başlangıç ve bitiş seslerini ayırabilir. Bazı çocuklar bu ses farkındalığını yazmak istedikleri kelimelerin uydurma yazılışlarını oluşturmak için kullanabilirler.
  • Ses farkındalığı geliştirmek çocuğu kafiyeli kelimeler içeren tekerlemelere, şarkılara ve şiirlere sık sık maruz bırakarak ve yetişkinlerin bu “kafiyeleri” çocuk için açıkça belirtmeleriyle desteklenebilir. Yetişkinler ayrıca aynı sesle başlayan kelimeleri işaret edebilir, çocuk için kelimeleri seslendirebilir ve kafiyeli kelimelerle ve aynı sesle başlayan kelimelerle oyunlar oynayabilirler.
  • Sözlü kelime bilgisi miktarı çocuğun kelimeleri seslere ve bölümlere ayırma yeteneğini doğrudan etkiler. Daha fazla kelime bilgisine sahip olmak için birkaç kelime kulağa benzer geldiğinde kelimelerin bölümler halinde hafızada bilinçsiz olarak saklanmasını gerektirmektedir. Böylece çocuk konuşma sesleri farkındalığını daha kolay geliştirir ve bu kelimeleri tespit edebilir ve kullanabilir.

Kitap Bilgisi ve Sevgisi

  • Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk kitabın adı ile birlikte yazarının ve çizerinin adının da kitap kapağında yer aldığını bilir. Resmedilen nesnelerin düzgün konumuna dair bilgisine dayanarak kitabı sağ tarafı üste gelecek şekilde tutar.
  • Dört yaşında, birçok çocuk ifadelere dikkat edilerek okunan oldukça uzun hikayelere dikkatini verir. Bu yaştaki çoğu çocuk bir hikaye yetişkinlerin sorularıyla bölündüğünde ilgisini kaybeder. Bir hikaye okunduktan sonra tartışmalara daha hoşgörülü yaklaşır.
  • Neredeyse tüm çocuklar birçok, tanıdık, tahmin edilebilir kitapları ezberlemiştir ve bu hikayeleri hatırlama ipuçları olarak resimleri kullanarak kelimesi kelimesine anlatabilirler.
  • Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk bildikleri oldukça uzun hikayeleri anlatabilir. Olayları sırayla anlatır ve önemli detaylar verirler. Bu yaştaki çocukların çoğunda düzenleme ve özetleme çok gelişmiş beceriler değildir. Dolayısıyla, çocuk geri dönüp detayları anlatabilir ve bir hikayeyi yeniden anlatırken düşüncelerini toparlamak için biraz zamana ihtiyacı olabilir. Ayrıca, çocuklar bir hikayede daha sonra ne olacağını tahmin etme yeteneklerini geliştirirler (kitaptaki resimleri ve önceden bildiklerini kullanarak). Oyunların, şiirlerin ve hikayelerin gerçek anlamlarını da anlamaya başlarlar ve dramatik oyunda hikayeleri canlandırabilirler.
  • Birçok çocuk karakterlerin yaptıklarıyla ilgili sorular sorar ve değerlendirmeci yorumlar yapar (örneğin; “Bu güzel değildi!” gibi). Çocuklar metinde az bilgi verilen ve kişisel deneyimleriyle daha az ilgili olan sorulara daha iyi yanıt verebilir hale gelirler.
  • Dört yaşında, çocuk belli yazarlarla beli kitapları ilişkilendirmeye ve aynı yazarın diğer kitaplarını da tanımaya başlar.
  • Farklı kitap türlerini de sevmeye başlar. Kurgusal olmayan kitaplarda bilgi aramayı bilir. Dört yaşını doldurana kadar, çocuklar kurgu ve kurgu dışının, hayal gücüne dayalı kurgu ile gerçeğe dayalı kurgunun ne olduğunu iyice anlarlar.
  • Kitaba olan ilgi ve sevgi derecesi kitapların varlığına ve yetişkinlerin kitapları çocuklarla pozitif bir biçimde paylaşmaya zaman ayırmasına bağlı olarak çok değişmektedir. Çocuklar kendini eğlendirmek için mevcut olan şeyler arasından kitapları seçebilir. Kitapları bağımsız olarak kullanırken bildiği kitapları tercih eder ama sesli okunmamış kitaplarla da ilgilenebilir. Kütüphane kullanımı yetişkinler tarafından teşvik edilmişse, kitap almak için kütüphaneye gitmek isteyebilir.

Yazı Farkındalığı ve Kavramlar

  • Dört yaşında, çocuklar kelime olarak harften başka şeyler içeren dizileri reddederek değerlendirmelerini belli grafik unsurlara bağlı “kelimelere” dayandırırlar. Dört yaşını doldurana kadar, çoğu çocuk rakamların harf olmadığını öğrenir. Bazı çocuklar yazılı kelimelerin birbirinden boşluklarla ayrıldığını görmeye başlarlar. Birçok çocuk her harfin büyük ve küçük olmak üzere iki formu olduğunu bilir.
  • Çoğu çocuk bir kitap okunurken duydukları bir kelimenin kitabın neresinde olduğunu sormaya başlar. Çevrelerindeki kelimelerin ne anlama geldiğini de sorarlar. Çocuklar çevrelerinde gördükleri yazıları okumaya çalıştıklarında veya en sevdikleri hikayeyi okuyormuş gibi yaptıklarında çoğu parmaklarını sayfanın üzerinde soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru gezdirir ama tek tek kelimeleri işaret etmez. Dört yaşını doldurana kadar, bazı çocuklar bildikleri ve tahmin edebildikleri bir kitabı okurken kelimeleri parmaklarıyla tek tek gösterirler.

         Yazı Yazma

  • Harf diye yazdığı işaretleri geliştirmeye devam eder. Dört yaşını doldurana kadar, çoğu çocuk bazı düzgün harfler yazabilir. Birçok çocuk tüm büyük harfleri yaklaşık olarak yazabilir. çizgilerin birleştiği yerleri fazla uzatır, bir harfteki değişik çizgilerin tipik ölçülerinden uzaklaşır ve yetişkinler ve işaretlerin diğer çocuklar tarafından oldukça doğru yorumlanmasına rağmen, çocuğun yazı yazdığı yeri planlayamaması nedeniyle yazılar “olgunlaşmamış” görünür.
  • Birçok çocuk yazılarında harflerin küçük versiyonlarını kullanmaya başlar ama büyük harfleri çoğunlukla daha düzgün yazmaktadırlar.
  • Dört yaşını doldurana kadar, bazı çocuklar harfe benzeyen şekiller veya uydurma harfler yapmaya devam ederler ve bu yazıyı “yazıymış gibi” görmezler. Çoğu çocuk “gerçekten” yazdıklarında uydurma harfleri kullanmaz ama böyle işaretleri oyunlarında yaratırlar.
  • Dört yaşın çoğu kısmında yeterince olgunlaşmamış ince motor beceriler birçok çocuğun daha küçük yazmasına ve çizgileri düzgün birleştirmesine engel olmaktadır. Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk bir yazı yazma aracını üç parmağıyla doğruya yakın bir biçimde tutabilir ama bazı çocuklar tutamaz.
  • Harfleri (görsel imgeleri) bilmemek ve işaret yapma konusunda deneyim sahibi olmamak belli alfabe harflerinin özelliklerini taşıyan tasarımlar yapma becerisine sahip çocukları bu beceriye daha az sahip olan çocuklardan ayıran önemli bir faktördür.
  • Çoğu çocuk bu yaşta soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru yazmaya başlar ama özellikle küçük kağıtlarda yer kalmadığında böyle yazmazlar. Bu gibi durumlarda, yazıyı harflerin nerede olması gerektiğini düşünmeden nerede yer varsa oraya yazarlar.
  • Bazı çocuklar cümle veya ifade yazarlarsa kelimelerin arasına boşluk koyarlar ama birçok çocuk bir kelimeyi bir sonraki kelimeyle birleştirerek yazar.
  • Yazının kullanımlarını daha iyi anlar. Çocuklar hikayeler yazar, arkadaşlarına notlar yazar, sergilenen sanatsal çalışmalarına etiket yazarlar, bilimsel olgularla ilgili gözlemlerini yazarlar ve oyunları için yazılı destekler yazarlar (örneğin; biletler, menüler, işaretler, alışveriş listeleri, “bebek bakıcısı” için bilgiler gibi). Yazının farklı amaçlara yönelik olarak farklı formatlarda yazıldığını bildiğini gösterir (örneğin; bir listeyi bir mektuptan veya hikayeden farklı bir formatta düzenler).
  • Birçok çocuk dördüncü yaşın büyük bir bölümünde uydurma sözcükler üretmek için harfleri bir araya getirmeye devam eder. Bazı çocuklar dört yaşındayken bir süre için seslendirdikleri kelimeleri her hece için bir harf yazarak yazarlar.
  • Dört yaşını doldurana kadar, bazı çocuklar harflerin söylenen kelimelerdeki sesleri temsil etmeye yaradıklarını anlar. Birçok çocuk, bir yetişkinin çocuğun hecelemesini istediği bir kelimeden ayırdığı bir sesi temsil eden uygun harfi seçebilir, özellikle de bir harf isim eşleşmesi varsa.
  • Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk birkaç kelimeyi ezberden doğru yazabilir (örneğin; kendi isimini ve bir veya iki yakın arkadaşının ismini; Hayır, Evet, Sevgi, Anne, Baba  gibi çok kullanılan sözcükleri yazabilirler).
  • Dört yaşını doldurana kadar, bazı çocuklar kelimelerdeki başlangıç ve bitiş seslerini, kelimelerin ortasındaki baskın sesi ayırabilir ve bu kelimelerin yazılışlarını icat edebilirler.
  • Dört yaşında, çoğu çocuk kişisel deneyimlerini yetişkinlere yazdırma becerisini önemli ölçüde kazanırlar. Çocukların sözlü olarak oluşturdukları kurgusal hikayelerin çoğu planlanmış anlatımlar değil, daha çok çözülen problemler içermeyen birbiriyle bağlantısız bir dizi olaydır. Çocuklar ayrıca bilimsel incelemeler gibi gözlemledikleri bilgileri kaydetme becerilerini de geliştirirler.
  • Yeni kişisel deneyimlerin anlatılmasını destekleyen yetişkinlerle kurulan sözlü etkileşimler mesaj oluşturma becerilerinin geliştirilmesini etkilemektedir. Bu becerilerin geliştirilmesini etkileyen diğer faktörler arasında yakın geçmişteki deneyimler hakkında resimler çizmek, yetişkinlere çizimlerini anlatma şansı verilmesi ve yetişkinlerin gözlemlediklerini yazdıklarını görmek yer almaktadır. Çocukların kendi gözlemlerini yapmalarına yardım edin ve onları gördükleri hakkında yazı yazmaya teşvik edin. Ayrıca, kurşun kalem, pastel boya ve bilgisayar gibi farklı yazı yazma araçlarını denemelerine fırsat verin.

 Alfabe Bilgisi

  • Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk (%60) büyük harflerin yarıdan fazlasını ve 5-10 küçük harf bilir, bazı çocuklar (%30) tüm büyük harfleri ve birçok küçük harfi bilir, bazı çocuklar ise (%10) hala büyük harflerin yarıdan azını bilirler. Çocuklar tanıdık kelimelerdeki ve çevrelerindeki harfleri fark ederler.
  • Dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk harflerin söylenen sözcüklerdeki sesleri temsil ettiğini anlar ve bazı harfleri temsil ettikleri seslerle ilişkilendirebilir. (“Alfabetik ilke” olarak bilinen içgörüyü kazanmışlardır.) Ayrıca, dört yaşını doldurana kadar, birçok çocuk farklı bir işlev gördüklerini göz önünde bulundurarak rakamların harf olmadığını anlar (yani, rakamların kelimelerdeki sesleri temsil etmek için kullanılmadığını, miktarı belirtmek için kullanıldığını anlar). Birbirine çok benzeyen küçük harfler (b ve d gibi) birçok çocuk tarafından karıştırılmaktadır.
  • Alfabe öğrenimi anaokuluna giderek, alfabe harfleri ve alfabe yapbozlarıyla oynayarak, yetişkinlere harfleri söyleterek ve alfabe kitapları okutarak ve eğitsel TV programları seyrederek desteklenebilir. Çocukların kendi isimlerini yazmalarına yardım edin ve eğer ilgileniyorlarsa onlara çeşitli yazma ve çizme materyalleri verin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s